1. Wolność = autodeterminacja ku dobru (Arystoteles, ale też Kant)
Wolność = własność woli (Jan Paweł II)
Możliwość wyboru nie stanowi jeszcze o wolności (inaczej pies na rozdrożu byłby wolny, bo może pójść w lewo albo w prawo), tak samo jak brak wyboru nie oznacza braku wolności (inaczej osoba, która codziennie wsiada do jedynego pociągu do pracy nie byłaby wolna). Wolność oznacza przede wszystkim akt woli.
Wolność nie jest statecznym stanem — należy ją rozpatrzyć dynamicznie, “teleologicznie”. Wybór, który ogranicza późniejszej “własności woli” (np. przez zażywanie narkotyków) pokazuje możliwość wolnego wyboru, ale nie jest aktem wolnym. Akt woli, który prowadzi do dobra jest aktem wolnym.
2. Dojrzałość. Auto-determinacja wymaga samo-świadomości.
Własność wymaga podmiotu zdolnego do egzekwowania praw.
Wolność wymaga dojrzałości: „tyle wolności ile dojrzałości”. Dlatego rodzice słusznie mogą ograniczać swobodę dzieci, bowiem nie są one jeszcze w pełni dojrzałe.
3. Cnota = dobry nawyk.
Powtarzanie czynu czyni nawyk; powtarzanie dobrego czynu czyni dobry nawyk.
Świadome powtarzanie dobrego czynu w celu szukania dobra kształtuje cnotę.
4. Cnota wymaga wolności i dojrzałości.
Brak skrępowania (wewnętrznego, bowiem każdy człowiek jest zewnętrznie ograniczony) jest warunkiem wolności, ale nie stanowi celu wolności.
5. Człowiek cnotliwy jest wolny, ponieważ „robi, co chce”, a nie „co mu się chce”.
6. Ważność wychowania w:
a) pokazaniu dobra;
b) edukacji woli - rzeczy dobre niekiedy wymagają najpierw poświęcenia;
c) nagradzaniu/uznaniu cnoty.
7. Przykłady cnót ludzkich:
- męstwo (odwaga);
- punktualność (szacunek dla innych);
- porządek, pracowitość;
- sprawiedliwość (np. wobec Boga = religijność, wobec współmałżonka = wierność).
47 cnót według Św. Tomasza, ale wszystkie cnoty ludzkie wywodzą się z 4 kardynalnych (roztropność, męstwo, sprawiedliwość, umiarkowanie).
8. Inne interesujące zagadnienia:
- Demokracja: wymaga nie tylko swobody wyboru, ale i pełnej wolności, czyli poznanie dobra, dojrzałości i cnoty.
- „Moja wolność” a wolność innych: współczesne formy niewolnictwa, aborcja.
